لېكىن يېقىنقى بىرنەچچە يىلدىن بۇيان ۋىتامىن K ئالىملارنىڭ دىققىتىنى تارتىشقا باشلىدى . ۋىتامىن K قېنىق رەڭلىك كۆكتاتلار بىلەن ئۇسۇڭ تۈرىدىكى كۆكتاتلاردا كۆپ بولىدىغان ئۇزۇقلۇق ماددا بولۇپ ، ترومبوگېن ( قان ئۇيۇتقۇچى ماددا ) نى نورمال ھالەتتە ساقلايدۇ . ئەگەر بەدەندە بۇ خىل ماددا بولمىسا يارا ئېغىزىدىكى قان توختىمايدۇ .

            كىشىلەرنىڭ ۋىتامىن K ھەققىدىكى تەتقىقاتىدا دېگەندەك ئىلگىرىلەش بولمىدى ، پەقەت ئۆتكەن ئەسىرنىڭ 90 - يىللىرىغا كەلگەندە يۇقىرى پەن - تېخنىكا ئۈسكۈنىلىرىنىڭ مەيدانغا كېلىشىگە ئەگىشىپ ، بۇ ھەقتىكى تەتقىقاتمۇ چوڭقۇرلىشىشقا باشلىدى . تەتقىقات نەتىجىسى بۇ خىل ۋىتامىندا ئىلگىرى بايقالمىغان بىر خىل ئامىنو كىسلاتاسىنىڭ بارلىقى ئىسپاتلاندى . بۇ خىل ئامىنو كىسلاتاسى گلۇتامىك كىسلاتاسى ئارقىلىق جىگەردە بىرىكىدۇ .ئالىملارنىڭ تەتقىقاتىغا ئاساسلانغاندا ، ۋىتامىن K سۆڭەك ۋە بىرىكتۈرگۈچى توقۇلمىلاردىكى ماددا ئالمىشىش ھەمدە بۆرەكنىڭ خىزمىتىنى تۇراقلاشتۇرۇشتا مۇھىم رول ئوينايدۇ . دېمەك ۋىتامىن K ئورگانىزملارنىڭ كالتسىينى سۈمۈرۈشى ھەمدە كالتسىي بىلەن ۋىتامىن D نىڭ ئۆزئارا رول ئوينىشىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ .

            باشقا ئەزالاردا مەسىلەن ،ئۆپكە بىلەن يۈرەكتىمۇ بىر خىل ئاقسىللىق بىرىكمىنىڭ بارلىقى بايقالدى ، بۇ خىل بىرىكمە ۋىتامىن K نىڭ قاتنىشىشى ئاستىدىلا ئاندىن بىرىكەلەيدۇ . ۋىتامىن K مۇ ۋىتامىن A,D,E ارغا ئوخشاش ياغدا ئېرىيدۇ . شۇڭا ياغنىڭ نورمال ئالمىشىشى ۋىتامىن K نىڭ رولىنى تولۇق جارى قىلدۇرۇشىدا مۇھىم رول ئاينايدۇ .

            تەبىئىي شارائىت ئاستىدا ئادەم تېنىنىڭ ۋىتامىن K نى سۈمۈرۈشى ئازىراق بولىدۇ . قان ۋە توقۇلمىۆردا ۋىتامىن D نىڭ مىقدارى ۋىتامىن K نىڭ مىقدارىدىن نەچچە ئون ھەسسە ۋىتامىن A نىڭ مىقدارى نەچچە مىڭ ھەسسە ۋىتامىن E نىڭ مىقدارى ئون مىڭ ھەسسە كۆپ بولىدۇ . ئادەتتە بىر كىلوگرام بەدەن ئېغىرلىقى ئۈچۈن بىر مىكروگرام ۋىتامىن K بولسا كۇپايە ، بۇ خىل ئاكتىپ ماددا بارلىق ھۈجەيرە توقۇلمىلارغا تارقالغاندىن كېيىن ئەزالاردىكى كاربون - سۇ بىرىكمىلىرىنى ھۈجەيرىلەرنىڭ ماددا ئالمىشىش ھەرىكىتىگە قاتناشتۇرىدۇ . شۇڭا ناشتا قىلمىساقملا جىسمانىي ۋە روھىي كۈچكە ئىگە بولالايمىز .

           ۋىتامىن K يېتىشمەسلىكنىڭ دەسلەپكى ئالامەتلىرى :

            ئۈچەينىڭ خىزمىتى نورمال بولمايدۇ ، جاراھەت ئېغىزىدىن قان توختىمايدۇ . ئاسان چارچايدۇ ھەيز قالايمىقانلىشىدۇ ، شۇنى تەكىتلەش كېرەككى ، نۇرغۇن دورا - ئاغرىق توختىتىش دورىسى ، ئانتىبىىوتىك دورىلار ، ھاۋانىڭ بۇلغىنىشى ياكى يېمەكلىكلەردىكى چىرىشنىڭ ئالدىنى ئېلىش قاتارلىقلارنىڭ ھەممىسى ۋىتامىن K نى بۇزغۇنچىلىققا ئۇچرىتىدۇ ھەمدە ئۇنىڭ سۈمۈرۈلۈشىگە توسقۇنلۇق قىلىدۇ ياكى بەدەندىن چىقىرىۋېتىدۇ .

            ۋىتامىن K ئاساسلىقى يېمەكلىك ئارقىلىق بەدەنگە سۈمۈرۈلىدۇ . لېكىن ئۈچەيدىكى باكتېرىيىلەرمۇ ئۆز ئالدىغا ۋىتامىن K نى ھاسىل قىلالايدۇ ، يېشىل يوپۇرماقلىق كۆكتاتلار بىلەن ئۇسۇڭ تۈرىدىكى كۆكتاتلاردا ۋىتامىن K ئەڭ كۆپ لېكىن ئەڭ ياخشى مەنبەسى يەنىلا سۈت ، قېتىق ، تۇخۇم سېرىقى ۋە بېلىق مېيى ،ئۈچەينىڭ ۋىتامىن K نى سۈمۈرۈش دەرىجىسى ئوخشىمايدۇ . ئۇ يېمەكلىكلەردىكى ياغ بىلەن ئادەم تېنىدىكى خولىك كىسۆتاسىنىڭ ئاز كۆپلىكى ئارقىلىق بەلگىلىنىدۇ .

           ئادەتتە ۋىتامىن K نىڭ سۈمۈرۈلۈش دەرىجىسى %80 ~ 10 ئەتراپىدا بولىدۇ . كولباسا ۋە پىششىق ياغ يېيىش ئارقىلىق ياغنى تولۇقلاش ئىلىمىي ئۇسۇل ئەمەس ، بۇنىڭدا پەقەت ياغنىڭ ناھايىتى ئاز بىر قىسمىلا قوبۇل قىلىنىدۇ . بۇنداق ئەھۋال ئاھسىتىدا ئۈچەيدىكى مىلرو ئورگانىزملار بۇزغۇنچىلىققا ئۇچرايدۇ ، ئىشلەپچىقارغارن ۋىتامىن Kنىڭ سۈپىتىمۇ تۆۋەن بولىدۇ .

           ھەيز مىقدارى كۆپ بولسا ، ئاشقازان - ئۈچەي قانىسا ۋىتامىن K يېتىشمەسلىكنىڭ سەۋەبىنى نەزەرگە ئالماي بولمايدۇ . ۋىتامىن K نىڭ قانغا كىرىش يوللىرى باشقا ۋىتامىنلار بىلەن ئوخشاش . ئۇ جىگەردە بىرىكىدۇ ، ئەمما ماددا ئالمىشىش سۈرئىتى باشقا ۋىتامىنلاردىن تېز . ئادەم بەدىنى بىر كۈندە 100 ~ 5 مىكروگرام ۋىتامىن K غا ئېھتىياجلىق بولىدۇ . بۇلارنىڭ ھەممىسى كۈندىلىك يېمەكلىكتىن تولۇقلىغىلى بولىدۇ .

           جىگەرگە كىرگەن ۋىتامىن K نىڭ يېرىمىنى كۈندىلىك يېمەكلىكتىن ، يېرىمىنى ئۈچەيدىكى باكتېرىيىلەردىن پايدىلىنىپ تولۇقلىغىلى بولىدۇ . كۆكتات ، ئىرىمچىك ، توخۇم ياكى سۈت مەھسۇلاتلىرى تەركبىدە ، بولۇپمۇ قېتىق تەركىبىدە ۋىتامىن K نىڭ مىقدارى كۆپ . شۇڭا قېتىقنى كۆپ ئىچىش كېرەك . گۆش تەركىبىدە ۋىتامىن K مىقدارى ناھايىتى ئاز ، 1 كىلوگرام گۆش تەركىبىدە ئاران 10 مىكروگرام ۋىتامىن K بولىدۇ . ئوخشىمىغان ھايۋانلارنىڭ جىگىرىدىكى ۋىتامىن K نىڭ مىقدارىمۇ ئوخشاش بولمايدۇ . ئاپتاپپەرەس يېشى تەركىبىدىكى ۋىتامىن K نىڭ مىقدارى دادۇر يېغى ۋە زەيتۇن يېىنىڭكىدىن كۆپ بولىدۇ . كۆكتاتلاردىن كەرەپشە بىلەن كاپۇستا تەركىبىدە ۋىتامىن K كۆپ بولىدۇ .

بىـــكەت ئۇقتۇرۇشـــــى

بىــــكەت تەۋسىـــــيەلىـــــرى