بىرىنچىدىن، ھودۇقۇپ نىمە قىلىشنى بىلەلمەي قېلىشتىن ساقلىنىش.
بىرەر ئىشقا يولۇققاندا ئالاقزادە بولۇشنىڭ ھېچقانداق پايدىسى يوق، مەسىلەن: توك سوقۇۋەتكەن ئادەمنى قۇتقۇزۇشتا ئالاقزادە بولۇپ قول بىلەن تۇتسا، شۇ ئادەمنىڭ ئۆزىنىمۇ توك سوقۇۋېتىدۇ. بۇنداق ئەھۋالدا ئالدى بىلەن توك مەنبەسىنى ئۈزۈۋېتىپ، توك سوقۇۋەتكەن ئادەمنى ياغاچ كالتەك، بامبۇك تاياق قاتارلىق توك ئۆتكۈزمەيدىغان نەرسىلەردىن پايدىلىنىپ توك مەنبەئەسىدىن ئايرىۋەتكەندىن كېيىن، ئاندىن جىددىي قۇتقۇزۇشقا كىرىشسە بولىدۇ.
 
     ئىككىنچى، خالىغانچە يۆتكەشتىن ساقلىنىش:
    كۈتۈلمىگەن ئەھۋال يۈز بەرگەندە، ھادىسىگە ئۇچرىغانلارنى شۇ جاينىڭ ئۆزىدە جىددىي قۇتقۇزۇش، ئۇلارنى ھەرگىزمۇ خالىغانچە يۆتكىمەسلىك، بولۇپمۇ سۆڭىكى سۇنغان، مېڭىسىگە قان چۈشكەن، باش سۆڭىكى زەخمىلەنگەنلەرنى يۆتكەشتىن قەتئىي ساقلىنىش لازىم.

     ئۈچىنچى، يېقىندىكىنى تاشلاپ، يىراقتىكىگە يۈگۈرۈشتىن ساقلىنىش.
   يارىدارلارنى قۇتقۇزۇشتا، ئۇلارنى يېقىن ئەتراپتىكى توختۇرخانىلارغا ئاپىرىش لازىم. بولۇپمۇ يارىدارلارنىڭ يۈرەك سوقۇشى ۋە نەپىسى توختاپ قاللاي دېگەن بولسا، ئۇلارنى يىراق توختۇرخانىلارغا ئاپىرىشقا ئۇرۇنماسلىق لازىم.

    تۆتىنچى، قالايمىقان بىر تەرەپ قىلىشتىن ساقلىنىش.
     ئاغرىقلارنى ئۆز بېشىمچىلىق بىلەن قالايمىقان بىر تەرەپ قىلغاندا، ئەكسىنچە ئاقىۋەت كېلىپ چىقىشى مۈمكىن. مەسىلەن: كىچىك ياكى چوڭقۇر جاراھەتلەرنى ئويلانمايلا تېڭىپ قويۇپ، ئۇنى تازىلاپ ياللۇغلىنىشقا قارشى تۇرۇش بويىچە بىر تەرەپ قىلمىغاندا، ھەممىشە ياللۇغلىنىش سەۋەبىدىن ھاياتىدىن ئايرىلىدىغان ئەھۋاللار كېلىپ چىقىدۇ؛ قۇرساق قىسمى زەخمىلەنگەنلەرنىڭ ئۈچەيلىرىنى زورمۇزور ئىچىگە تىقىپ قويغاندا ، يۇقۇملىنىش خەۋىپى بولىدۇ.
  
     بەشىنچى، قالايمىقان دورا ئىشلىتىشتىن ساقلىنىش.
     ئائىلىدە جىددى قۇتقۇزغاندا ھەرگىز قالايمىقان دورا ئىشلەتمەسلىك لازىم. مەسىلەن: قۇرسىقى جىددىي ئاغرىپ كەتكەنلەر ئاغرىق توختىتىش دورىلىرىنى زىيادە كۆپ ئىستېمال قىلسا، كېسەللىك ئەھۋالىنى يوشۇرۇپ قېلىپ، توغرا ھۆكۈم قىلىشقا توسالغۇ بولىدۇ.
 
   ئالتىنچى، قالايمىقان ئىچىملىك ئىچكۈزۈشتىن ساقلىنىش.
   نۇرغۇن كىشىلەر ئاغرىقلارغا قىزىق چاي، قايناقسۇ ئىچكۈزسە، كېسەللىك ئەھۋالىنى يەڭگىللەتكىلى بولۇشى مۇمكىن، دەپ خاتا ئويلاپ قالىدۇ. ئەمەلىيەتتە بۇنداق قىلىشنىڭ قىلچە زۆرۈرىيىتى يوق.

   يەتتىنچى، ھەممىلا ئاغرىقنى تۈز ياتقۇزۇشتىن ساقلىنىش.
   ئاغرىقلارنى ياتقۇزۇش ھالىتىنى ئۇلارنىڭ كېسەللىك ئەھۋالىغا ئاساسەن بەلگىلەش لازىم، مەسىلەن: ھوشىنى يوقاتقان ئاغرىقلارنى يېنىچە تۈز ياتقۇزۇش؛ يۈرەك مەنبەلىك ھاسىرىغۇچىلارنى ئولتۇرغۇزۇش ھەمدە ئورۇندۇقنىڭ ئارقا يۆلەنچۈگىگە سەل يۆلەندۈرۈش؛ قۇرسىقى جىددىي ئاغرىپ كەتكەنلەرنى تىزىنى پۈكۈپ ئولتۇرغۇزۇش؛ مېڭىسىگە قان چۈشكەن ئاغرىقلارنى بېشىنى ئىگىز، پۇتىنى پەس قىلىپ تۈز ياتقۇزۇش لازىم.

بىـــكەت ئۇقتۇرۇشـــــى

بىــــكەت تەۋسىـــــيەلىـــــرى