دوختۇر: بۇ ئەھۋال ھەربىر ئادەمدە ئوخشاش بولمايدۇ. ياش قۇرامىنىڭ ھېچقانداق ئەھمىيىتى بولمايدۇ. ئۇ تېخى كىشىدە ئوڭايلا خاتا چۈشەنچە پەيدا قىلىپ قويىدۇ. ھەربىر كىشىنىڭ ئىرسىيىتى، بالىلىق تۇرمۇشى، مۇھىت شارائىتى، ئۆسۈشنىڭ تېز-ئاستىلىقى، ئوزۇقلىنىشنىڭ ياخشى-يامان بولۇشى ئوخشاش بولمىغانلىقتىن، ھەركىمنىڭ ئۆزگىچە ئۆسۈپ يېتىلىش يولى بولىدۇ. ئايرىم ئەھۋاللارنى ھېسابقا ئالمىغاندا، ھەيز كۆرۈش ۋاقتىنىڭ بالدۇر-كېيىن بولۇشى ئانچە مۇھىم ئەمەس.

             پەرقنىڭ چوڭ-كىچىكلىكىنى چۈشەندۈرۈش ئۈچۈن، نورمال ئۆسۈۋاتقان 1500 ئوغۇل بالا ئۈستىدە تەكشۈرۈش ئېلىپ باردۇق. 4% ئوغۇل بالىنىڭ ئون يېشىدىلا ئۆسۈش دەۋرىگە يەتكەنلىكىنى، 1% ئوغۇل بالىنىڭ 16 ياشقا يەتكەندە، ئاندىن ئۆسۈش دەۋرىگە يەتكەنلىكىنى سەزدۇق. قىزلارنىڭ ئەھۋالىمۇ ئاساسەن ئوخشىشىپ كېتىدۇ.

             ھەربىر كىشىنىڭ ئۆسۈش ۋاقتى ئادەتتىكىلەردىن ئاز-تولا پەرقلىق بولىدۇ. بەدەننىڭ ئۆسۈپ يېتىلىشىدىكى ئۆزگىرىشلەر ئادەتتە تۆۋەندىكى تەرتىپ بويىچە بولىدۇ:

             دوۋسۇن تۈكلىرى ئادەتتە ئەمچەك قىسمى ئۆسۈشكە باشلىغاندا چىقىدۇ، ئالدى بىلەن چوڭ جىنسىي يولى لەۋلىرىدە چىقىدۇ، ئاندىن كۆپىيىپ دوۋسۇن دۆڭىدىكى ئۈچ بۈرجەك جايغا چىقىدۇ. قولتۇق تۈكلىرى دوۋسۇن تۈكلىرى چىققاندىن كېيىن، دەسلەپكى ھەيزنىڭ ئالدى-كەينىدە چىقىدۇ.

             بۇ يەردە شۇنى تەكىتلەپ قويۇش كېرەككى، يۇقىرىقى تەرتىپ بويىچە بولماي قالسا، بىرەر چاتاق بارلىقىدىن دېرەك بەرمەيدۇ.

مەزكۈر ماتېرىيال شىنجاڭ ياش-ئۆسمۈرلەر نەشرىياتى تەرىپىدىن 1987-يىلى نەشىر قىلىنغان «سالامەتلىك ۋە جىنسىيەت» ناملىق كىتابتىن ئېلىندى
تىببىي پەن دوكتورى لىمون كېراك (ئامېرىكا)
يازغۇچى، مائارىپ ماگىستىرى ئىسادور روبىن (ئامېرىكا)