ئۇيغۇر تىبابىتىمىزنىڭ قەدىمقى تىببى ئالىمالىرى تومۇر رايى ، تىل گېزى ، مىزاج ئالاھىدىلىگى ، خىلىت تىپى ، كېسەللىك پەسلى ، بىمارنىڭ مىجەز خۇلقى ( پىسخىكىسى ) ، كېسەللىك ئالامەتلىرىگە ئاساسەن كېسەلنى تونۇپ داۋالاش ئېلىپ بارغان مانا بۇلار تىبابىتىمىزنىڭ كې

 ئاپتۇنۇم رايونلۇق ئۇيغۇر تىبابەت دوختۇرخانىسى ئىچكى كېسەللىكلەر بۆلۇمىدىن : ئابدىۋەلى ئابدىكېرىم . ئايگۇل توختى  

            لېكىن جەمىيەتنىڭ تەرەققىياتى يالغۇز بۇخىل دىياگۇنۇز ئاساسىنىڭ يېتەرلىك بولمايدىغانلىغىنى ، ھازىرقى زامان پەن - تېخنىكىسىنى تىبابىتىمىزدە كەڭ كۆلەمدە ئىشلىتىپ ئىلمى دىئاگۇنۇز قويۇپ ، ئاساسى پەن نەزەرىيىلىرى بىلەن زىچ بىرلەشتۇرۇپ ، داۋالاش ، دىئاگۇنۇز قويۇش ئۇسۇللىرىمىزنى تەرەققى قىلدۇرۇشىمىز زۆرۇرلىگىنى تەلەپ قىلىدۇ . شۇڭا تىبابىتىمىزنىڭ دىئاگۇنۇز قويۇشتىكى ئالاھىدىلىگىنى ساقلاپ قېلىش ۋە ئۇنى تەرەققى قىلدۇرۇش ئاساسىدا دىئاگۇنۇز ئۇچۇن ئىشلىتىلىۋاتقان ھازىرقى زامان پەن تېخنىكا سايمانلىرىدىن پايدىلىنىشنى ئىلگىرى سۇرۇشىمىز لازىم .

 

             بۇنىڭ ھازىرقى زامان تىۋىپلىرىمىز ئۇچۇن ناھايىتى زور ئەھمىيىتى بار .

            1 . تىبابىتىمىزنىڭ دىئاگۇنۇز قويۇشتىكى قەدىمقى ئالاھىدىلىگىنى ئىلمى ئاساس بىلەن تەمىنلەيدۇ :

            ھازىرقى زامان تىببى دىئاگۇنۇز قويۇش سايمانلىرىنى كەڭ كۆلەمدە قوبۇل قىلىپ تىبابىتىمىز ئۇچۇن خىزمەت قىلدۇرۇپ ، تىبابىتىمىزنىڭ ئەنئەنىۋى دىئاگۇنۇز ئۆلچەملىرى بىلەن بىرلەشتۇرگەندە تومۇر تۇتۇش ، خىلىت ئېتىۋارىغا قاراش قاتارلىق دىئاگۇنۇز ئۆلچەملىرىنى مۇئەييەن ئىلمى ئاساس بىلەن تەمىنلەيدۇ . مەسىلەن : ھەر خىل ئېلىكتىر دولقۇنلىرى بىلەن تومۇر ، يۇرەكنىڭ سوقۇشىنى ، مىڭىنىڭ ھەركەت پائالىيىتىنى سېستىمىلىق خاتىرلەپ قول ئەمىلىيىتى بىلەن سەزگەن سېزىمنى بىۋاستە كۆرۇش سەۋىيىسىگە كۆتۇرگۇلى بولۇدۇ . رېنتىگىن نۇرى بىلەن سۇنۇقنۇڭ ئورنى ، خارەكتىرى مۇقۇمدۇلۇپ داۋالاش ئۇنۇمىنى يۇقۇرى كۆتۇرگىلى ۋە توغرۇلۇق دەرىجىسىگە بىۋاستە ھۆكۇم قىلغىلى بولۇدۇ . ھەر خىل ئولتۇرا ئاۋاز دولقۇنلىرى بىلەن پۇتۇنلۇكنۇڭ بۇزۇلۇشى ياكى ئەمەسلىگىگە ھۆكۇم قىلغىلى بولۇدۇ . قان تەركىۋىدىكى ھەرخىل تەركىپلەرنى تەكشۇرۇش ئارقىلىق ئۇستۇنلۇكنى ئىگەللىگەن خىلىتلارغا بولغان ھۆكۇمىمىزنىڭ توغرا ياكى خاتالىغىغا باھا بەرگىلى بولۇدۇ . مانا مۇشۇنداق تەكشۇرۇش ئۇسۇللۇرىنى قوللۇنۇپ ئۆز نەزەرىمىزنىڭ ، پەرىزىمىزنىڭ ئىلمىيلىگىنى ئىسپاتلاپ بەرگەندىلا ئاندىن رىقابەتتە يېڭىپ چىقالايمىز .

            2 . خىلىتلارنىڭ كېسەللەكلەر بىلەن بولغان مۇناسىۋىتىنى ئىلمى يەكۇن بىلەن تەمىنلەيدۇ :

            ئاپتۇنۇم رايونلۇق ئۇيغۇر تىبابەت تەتقىقات ئورنىنىڭ يېقىنقى تەتقىقاتلىرى بىزگە شۇنى بىلدۇردىكى ، خىلىتلارنىڭ ئۆزگۇرىشى نۇقۇل تەن سۇيۇقلۇق تەلىماتى بولۇپلا قالماستىن بەلكى ئۇ ھۇجەيرىنىڭ ئىنچىكە تۇزۇلۇشلىرى ، گىن تۇزۇلۇشلىرى بىلەنمۇ مۇناسىۋەتلىك . دىمەك قان تەركىۋىدىكى ئەركىن رادىكاللار ، MDA قاتارلىقلارنى تەكشۇرۇپ تەتقىق قىلىش خىلىتلارنىڭ كېسەللىكلەر بىلەن بولغان مۇناسىۋىتىنى ئىپادىلەپ بېرەلەيدۇ . ئۇندىن باشقا قان تەركىۋىدىكى ئېلىكتۇرىلىتلارنىڭ ئۆزگۇرىشى بىلەن سەۋدا ، سەفرا خارەكتىرلىك كېسەللىكلەرنى ، فىرمىنىتلارنىڭ ، ھورمۇنلارنىڭ ئۆزگۇرىشى بىلەن بەلغەم ، قان خارەكتىرلىق كېسەللىكلەرنى ئىلمى ئاساس بىلەن تەمىنلىگىلى بولۇدۇ . ماددىلىق كېسەللەردىن كېلىپ چىققان ھەرخىل پاتالۇگىيىلىك ھادىسىلەرنى رېنتىگىنلىق تەكشۇرۇشلەر ئارقىلىق دەلىللىگىلى بولۇدۇ .

            3 . دىئاگۇنۇز ئىشەنچىلىگىنى ۋە دىئاگۇنۇز ئىلمىيلىغىنى يۇقۇرى كۆتۇرۇدۇ :

            تىبابىتىمىزنىڭ ئەنئەنىۋى دىئاگۇنۇز قويۇش ئالچىمى ئاساسەن سەزگۇرىمىزگە تايىنىپ ئېلىپ بېرىلىدۇ شۇڭا بۇنۇڭ ئىشەنچلىك دەرىجىسى بەك يۇقۇرى بولمايدۇ ، زۆرۇر ئىلمىي ئاساس تەلەپ قىلىدۇ . شۇڭا تېخنىكىلىق تىببى تەكشۇرۇشلەرنى قوشۇپ ئېلىپ بارغاندا ئۆز پەرىزىمىزنى ھازىرقى زامان پەن تېخنىكىسى بىلەن ئىسپاتلاش ئۇنۇمىگە ئېرىشەلەيمىز . مەسىلەن : تومۇرنۇڭ تەرتىپسىزلىگى قولۇمىزنىڭ ، يۇرەكنىڭ رېتىمسىزلىغى قۇلۇقىمىزنىڭ سەزگۇسى بولسا بۇنى خاتىرلەپ كۆز ئەمىلىيىتىگە ئايلاندۇرۇشتا چوقۇم ئېلىكتىرۇ كاردىيۇگگىراممىغا تايىنىشىمىز زۆرۇر بۇنداق بولغاندا ئۆز سەزگۇمىزنى ئىسپاتلاپلا قالماستىن بەلكى رېتىمسىزلىقنىڭ خارەكتىرىنىمۇ بەلگىلىيەلەيمىز . بۇ ھازىرقى زامان تىببى ئىلمىدە كام بولسا بولمايدىغان ھەقىقەت .

            4 . داۋالاش ئۇنۇمىنى ئۆستۇرگىلى ۋە كۇزەتكىلى بولۇدۇ :

            تىبابىتىمىزدە گەرچە ئەنئەنىۋى ئۇسۇللار بىلەن كېسەلنى ئايرىپ ، تونۇپ داۋالاش ئېلىپ بېرىلىپ ياخشى ئۇنۇمگە ئىرىشىپ كېلىۋاتقان بولساقمۇ لېكىن داۋالاش ئۇنۇمىنى يۇقۇرى سەۋىيەگە كۆتۇرۇش ، ئىلمى يەكۇن چىقىرىش ، دورىلىرىمىزنىڭ ئۇنۇملۇك تەركىپلىرىنى ئايرىش قاتارلىق خىزمەتلىرىمىزدە يەنىلا ھازىرقى زامان تىببى تېخنىكا سايمانلىرىغا تايىنىشقا توغرا كېلىدۇ . بۇ خىل تەكشۇرۇش سايمانلىرى بىلەن تەكشۇرۇپ كۇزۇتۇش ئارقىلىق ئشلىتىلىۋاتقان دارىلىرىمىزنىڭ داۋالاش ئۇنۇمى ، ئەكىس تەسىرى ، مىقتار چەكلىمىسى قاتارلىقلارنى سېستىمىلاشتۇرغىلى بولۇدۇ ۋە تەتقىقات خىزمەتلىرىمىزنى ئىلگىرى سۇرگۇلى بولۇدۇ . مەسىلەن : دىئابىت كېسەللىگىدە قان قەنتىنى چۇشۇرۇش مەخسەتتە قۇرسى زىيابىت ، قۇرسى بەللۇت ، ئىزخىر شەربىتى ، قاپاق شەربىتى قاتارلىق دارىلار بىلەن داۋالاش ئىلىپ بېرىلىۋاتقاندا قان قەنتىنى ، ئىنسۇلىننىڭ ئاجىرتىلىپ چىقىش ئىقتىدارىنى ، سۇيدۇك قەنتىنى سېستىمىلىق تەكشۇرۇپ تۇرۇش ئارقىلىق بۇدارىلارنىڭ قايسى تۇردىكى قان قەنتىنى چۇشۇرگۇچى دارا ئىكەنلىگىنى ئايرىۋالغىلى بولۇدۇ ، شۇنداقلا جىگەر خىزمىتى ، بۆرەك خىزمىتى قاتارلىقلارنى تەكشۇرۇپ تۇرۇش ئارقىلىق بۇ دارىلارنىڭ ئەكىس تەسىرى بار يوقلۇغىنى ، سىرىتقا چىقىرلىش يوللۇرىنى بىلگىلى بولۇدۇ . بۇنۇڭ بىلەن دارىنى ئايرىپ ئىشلىتىش ، زەھەرسىز مىقتاردا ئىشلىتىش ، داۋالاش باسقۇچىنى بەلگىلەش قاتارلىق جەھەتلەردە مۇئەييەن نىشانغا يەتكىلى بولۇدۇ .

            5 . تىۋىپلىرىمىزنىڭ پەن - تېخنىكا سەۋىيىسىنى يۇقۇرى كۆتۇرگىلى بولۇدۇ ۋە قانونى جەھەتتىن قوغدۇلۇشقا ئىگە قىلىدۇ :

            تىۋىپلىرىمىز نۇقۇل تومۇر تۇتۇش بىلەن كېسەل كۆرۇشنى ئاساس قىلىشتەك سەۋىيەنى ساقلاپ قېلىش ياخشى ئاقىۋەت ئېلىپ كەلمەيدۇ ، بۇنداق بولغاندا جەمىيەت تەرەققىياتى تەرىپىدىن ھامىنى شاللاشقا ئۇچرايمىز . رىقابەتكە ماسلىشىش ئۇچۇن ئەنئەنىۋى كېسەل كۆرۇش ئۇسۇللىرىمىزغا ۋارىسلىق قىلىشىمىز ۋە ئۇنى تەرەققى قىلدۇرىشىمىز زۆرۇر . شۇنۇڭ ئۇچۇن ھازىرقى زامان تىببى تەكشۇرۇش سايمانلىرىنى ئىشلەتكىنىمىزدە ئۇنۇڭغا بولغان تونۇشىمىز ئۆسۇپ ئۇنۇڭ تىببى ئاساسى پەندىكى ئورنىنى ئىگەللىيەلەيمىز . تەدرىجى ئۇنى ئۆزىمىزنىڭ تەتقىقات خىزمەتلىرىمىز بىلەن بىرلەشتۇرەلەيمىز ھەم ئۆزىمىزنى ھازىرقى زامانغا لايىق تىۋىپلاردىن قىلىپ يېتۇشتۇرۇپ چىقالايمىز . يەنە بىر تەرەپتىن جەمىيىتىمىزدە نۇرغۇنلىغان داۋالاش ھادىسە دىلۇلىرى پەيدا بولۇۋاتىدۇ ، بۇدىلۇلارنىڭ كۆپۇنچىسىدە دوختۇرلار ئۆزىنى قوغداش ئىقتىدارىنى يېتىلدۇرەلمىگەنلىگىدىن جاۋاپكار ئورنىغا چۇشۇپ قېلىۋاتىدۇ ، قانۇن ھەرگىز بىزنىڭ سەزگۇرىمىزنى ئاساس قىلمايدۇ ، پەقەت تېخنىكىلىق تەكشۇرۇش ئىسپاتلىرى بىلەنلا ئۆزىمىزنى قوغدىيالايمىز . شۇڭا بۇجەھەتتىنمۇ يۇقارقى تەكشۇرۇش ئۇسۇللىرىنىڭ مۇھىم ئەھمىيىتى بار . قىسقىسى ھازىرقى زامان تىۋىپلىرىمىز ئەنئەنىگە ۋارىسلىق قىلىش بىلەن بىرگە پەن تېخنىكىنى تىبابىتىمىز ئۇچۇن خىزمەت قىلدۇرۇشنى بىلىشى كېرەك . تېخنىكىلىق تەكشۇرۇشلەرنى يەكلەش قىلمىشىنى تاشلاپ تىبابىتىمىزدىكى كېسەللىكلەرگە دىئاگۇنۇز قويۇشتىكى بوشلۇقنى تولدۇرۇش ئۇچۇن خىزمەت قىلىشى كېرەك . مۇشۇنداق قىلغاندىلا تىبابىتىمىزنىڭ دىئاگۇنۇز ئاساسى تىبابىتىمىزچە ئالاھىدىلىك ۋە ھازىرقى زامان ئالاھىدىلىگىنى بىرلەشتۇرگەن ئاساستا مۇكەمەللىككە ئىگە بولۇدۇ .


2004-يىلى 6-ئاينىڭ 15-كۇنى .


بۇ مەزكۈر سەھىپىمىزنىڭ ئەڭ يېڭى ماقالىسى . ياكى ئۇيغۇر تېبابىتىدىكى مىزاج تەلىماتى توغرىسىدىكى ماقالىنى ئوقۇپ بېقىشىڭىزنى تەۋسىيە قىلىمىز .